Oplossing opgave 272 (van 1 september)

Wit speelt en wint! Hoe?

Oplossing: Gutmayer-Swiderski (Wenen, 1919?)

Een stelling van een wat twijfelachtige herkomst. Schaker en schrijver Franz Gutmayer was zelf al een niet onbe-sproken persoonlijkheid. Wanneer we zijn naam opzoeken op Wikipedia,vinden we het volgende:

Franz Gutmayer (18. Dezember 1857; † 13. Mai 1937 in Wien) war ein österreichischer Schachschriftsteller.

In seinem Werk Die neuen Ideen im Schach (1922) kritisierte Richard Réti die Thesen Gutmayers in scharfer Form. Auch Siegbert Tarrasch, den Gutmayer oft als typisches Beispiel für „jüdisches Schach“ anführte, antwortete mit Kritik, die Gutmayer als Anmaßung und Gehässigkeit zurückwies.

Franz Gutmayer war ein mittelmäßiger Schachspieler und brachte es nie zu Meisterehren, wenngleich er ein Buch mit dem Titel Der Weg zur Meisterschaft verfasste. Seine Schachbücher waren in der ersten Hälfte des 20. Jahrhunderts weit verbreitet, weil sie Gelegenheitsspielern suggerierten, dass man es auch mit geringem Lernaufwand dazu bringen könne, Glanzpartien zu spielen. In seinen Büchern stellte er besonders die Bedeutung der Schachtaktik heraus und verglich diese oft mit militärischer Taktik. Sein Idol als Schachspieler war der Amerikaner Paul Morphy. Dagegen kritisierte er das seiner Meinung nach "feige" Spiel der professionellen Schachspieler seiner Zeit. Sein besonderer Hass galt hierbei jüdischen Schachspielern, die er mit antisemitischen Tiraden als „schmutzige Schachjuden“ und „Läuseplage“ beschrieb, die den von ihm bekämpften „schlechten Stil von heute“ verschuldet hätten, als „honorargierige, gewissenlose Rasse von Schachschächern“, „eine Rasse von Mietlingen, denen jeder Ehrgeiz des Künstlers“ fehle, und denen er seine Vision einer „kühn-kräftigen Rasse von Übermachtsspielern“ gegenüberstellte.

In seinem Werk Die neuen Ideen im Schach (1922) kritisierte Richard Reti die Thesen Gutmayers in scharfer Form. Auch Siegbert Tarrasch, den Gutmayer oft als typisches Beispiel für „jüdisches Schach“ anführte, antwortete mit Kritik, die Gutmayer als Anmaßung und Gehässigkeit zurückwies.

Niet zo heel fraai dus. Zoals uit het bovenstaande al blijkt verhinderde één en ander hem niet 5 à 6 schaakboeken te schrijven, zoals:

• Der Weg zur Meisterschaft (1898, 3. Aufl. 1919)
• Die Geheimnisse der Kombinationskunst (1914, 3. Aufl. 1922)
• Rätsel und Reichtümer der Eröffnung (1915)
• Der kleine Feldherr, Optik im Schach (1917)
• Mein System, Die Dialektik der Schachkunst (1920)
• Der fertige Schachpraktiker (1921)

Toevallig ben ik er in geslaagd het eerstgenoemde boek (3. Aufl. 1919) op de kop te tikken, waar bovenstaande stelling zelfs op het titelblad prijkt:

Dit zegt alleen niet zoveel over de authenticiteit , want in een ander bron, Chess Notes (daar even naar beneden scrollen) van Edward Winter, komt dezelfde stelling ook voor, maar dan met zwarte pionnen op a7 en b7 (!) en ook nog eens met maar 1 witte toren. Winter twijfelt, zo te lezen, ernstig aan de betrouwbaarheid van het geheel. We kunnen op zijn site lezen hoe Gutmayer zelf over deze partij (?) dacht die hij dus in een schaakcafé tegen Swiderski zou hebben gespeeld. Er is hoe dan ook kennelijk geen bijbehorende partij overgeleverd en Gutmayer haalde zelf dan ook nog de stelling bij tijd en wijle behoorlijk door elkaar.

Een opmerkelijk stukje! Gutmayer had verder de gewoonte om in de commentaren in zijn boeken om de haverklap het rijmwoordenboek er bij te pakken, wat tot pittige uitspraken als deze kon leiden:

Franz Gutmayer

Der König in der Ecke,                            

ohne jegliches Verstecke,                    

von Wänden rings umschlossen -

er wird ohne Pardon erschossen.

of:

Zuerst Springerfang,

dann Königsmord,

das ist im Totschlag - ein Rekord.

Een heel leuk en gezellig spelletje, dat schaken! Op het Internet is zo hier en daar nog meer over Gutmayer te vinden, bijvoorbeeld nog hier maar ik geloof het wel weer even, ... o ja, de oplossing!

Ik lijk me met deze opgave een tikje in de vingers gesneden te hebben: een opgave van dubieuze herkomst die in verschillende bronnen en door de betreffende auteur/schaker ook verschillend geïnterpreteerd wordt..Waar begin je aan? Maar dat zijn dingen die je je natuurlijk pas realiseert als je later die onzekerheden ontdekt.

Roelof Kroon, trainer/coach van de Ten Boerster schaakjeugd, was de enige die zich aan een antwoord waagde. Dank daarvoor! Hij mailde het volgende:

Hallo Albert,

1. Tc1 Dxe5 2. Dxf7+ Txf7 3. Tc8+ Tf8 4. Txf8#

Groet, Roelof 

Achter 1. ... Dxe5 moet eigenlijk een vraagteken, hoewel de zet voor de hand lijkt te liggen en 1. Tc1 er als een fout uitziet. De oplossing van Roelof is helemaal juist.

Wanneer je op het Internet zoekt naar deze schaakopgave stuit je ook op een verwijzing naar Modern Chess Tactics (Londen, Routledge & Kegan Paul,1973) van Ludek Pachman. Laat ik dat boek nou ook hebben ondanks alle schaakwerkjes die ik al van de hand heb gedaan! En inderdaad op de pagina's 52-53 staat het antwoord.

Later werd Roelof echter door twijfel bevangen en mailde:

Ik begrijp de opgave niet. Het lijkt wel of er iets veranderd is aan de stelling. 1. Tc1 kan niet vanwege 1... Da5 of 1... Dd3/d4

Roelof 

Nee, aan de opgave is niets veranderd. Maar de zet 1. ... Da5 verliest ook: 1. Tc1 Da5 2. Tc8! Tdd8 3. e6! Txc8 (3. ... fxe6? 4. Dxf8+) 4. exf7+ Kh8 5. Dxc8! Txc8 6. f8D+ Txf8 7. Txf8 mat.

Pachman voegt er nog aan toe: The final motif - forced pawn promotion simultanious with mate on the eighth rank - also occurs very frequently.

Maar nu komt de aap uit mouw zou ik bijna willen zeggen. Wat inderdaad (zoals Roelof in tweede instantie mailde) als zwart 1. ... Dd3 speelt? Op 1. ... Dd4 kan, neem ik aan, nog steeds 2. Tc8! enz.). Ik zou er eigenlijk geen anwoord op hebben en kennelijk de door mij geraadpleegde bronnen ook niet: er wordt van deze zet geen melding gedaan!

Zo blijkt maar weer eens hoe voorzichtig je moet zijn met het uitkiezen van een schaakopgave, zeker als die niet direct kant en klaar uit een opgavenboek wordt gehaald, zoals hier. De kans dat er dan een finesse ontbreekt is aanwezig.

Het bovenstaande lijkt me een behoorlijk lang antwoord op een opgave. Af en toe moet dat kunnen. Als alles gaat zoals beoogd, wordt het een volgende keer wat beknopter!

P.S. 1.

Later kwam van Klaas Dijkhuizen nog het volgende mailtje:

En dan is behalve Dd3 ook g6 (na Tc1) nog een zet. Gezien onduidelijkheid en kennelijk geen briljante KO ook daarom geen oplossing gestuurd. 

P.S. 2.

Nog even een link naar een aardige schaaksite:

SCHAAKMOEDER: belevenissen met schakende kinderen. Het is een weblog van schaakmoeder Carolien Pathuis, die er zo te zien totaal voor gaat, nog even afgezien van haar kinderen (Marrit en Wessel) dan natuurlijk!

Fietstochtje Schildmeer geeft hoop....

Boten op het Eemskanaal

Vanmiddag hebben we een aardig fietstochtje gemaakt om het Schildmeer heen. Voor allebei leuk en voor mij ook niet onbelangrijk om even wat frisse lucht in te ademen en de sores van SC Ten Boer, voor zover mogelijk, te laten 'verwaaien'.

De route was: Ten Boer, via de Stadsweg naar Ten Post, over de Rijksweg naar Wittewierum (hier uiteraard even de voetstappen van abt Emo gedrukt), over de Bloemhofbrug de derde weg naar links, langs het afwateringskanaal van

Deze boot passeerde op de heenreis de Bloemhofbrug: er zullen niet
 veel  binnenvaartschepen zijn met Ten Boer als thuishaven (??)

Duurswold, via een leuk fietspaadje langs het Schildmeer, naar Steendam (men wil graag meer mensen trekken in de provincie Groningen, maar de zitgelegenheden daar aan het meer, voor zover aanwezig, wedijveren in onaan-trekkelijkheid, met andere woorden: op deze manier lukt het niet).

Het Schildmeer

Vervolgens op de viersprong net even ten noorden van het meer, niet naar links (Overschild) maar rechtdoor tot vlak bij Appingedam. Net voor het Eemskanaal linksaf en het kilometerslange fietspad langs het kanaal gevolgd. Dit is weliswaar een kaarsrecht pad, maar leuk door bomen, 

Vergezicht over akkerland

vergezichten over het akkerland, water en niet te vergeten de vele passerende binnenvaartschepen, waarvan de namen tot mijn verbeelding spraken. Het kan geen toeval zijn!

Bij de Eveline viel het met de verbeelding nog wel mee (hoewel?), maar....

... de Spes Salutis (Hoop op redding) deed me wel wat.
Zou het met SC Ten Boer dan toch nog goed komen?

Bovendien kwamen we langs de Graauwedijk (waar oud-clublid Fré Blok woont) en keken we even later uit op (aan de overkant) Hoeksmeer, de molen en het huis (uit overwegingen van privacy niet zichtbaar, ja Albert houdt overal rekening mee) van clublid Wopko Dijkema.

Hoeksmeer met molen De Meervogel en gemaal Hoeksmeer (rechts)

Het fietspad loopt niet helemaal door tot aan de Bloemhofbrug, zodat we alsnog door het zeer rustige Overschild kwamen. Weer op de N865 beland gingen we naar rechts, over de brug naar links, over een uiterst kaal weggetje sinds daar vorig jaar vele bomen zijn geveld. Er werd nu gewerkt aan het ophogen van de dijk van het Eemskanaal. Die gaswinning toch! Via Woltersum kwamen we uiteindelijk weer in ons vertrouwde Ten Boer en waren we, inclusief pauzes zo'n 3,5 uur weggeweest.

Samenvattend: voor het voortbestaan van SC Ten Boer is er niet alleen volop SPES SALUTIS, sterker nog: het is voor ons zelfs een AXIOMA!

P.S. en N.B.:

Denken de  geachte heren schakers nog even aan opgave 272 (even naar beneden scrollen)? Opsturen van de oplossing kan nog tot en met morgen!!

Jaarvergadering SC Ten Boer

Gisteravond was de jaarvergadering van onze schaakclub. Om 20.00 uur opende (waarnemend) voorzitter Klaas Dijkhuizen de vergadering. Tevoren had hij de leden al het zo langzamerhand vertrouwde boekje met alle gegevens en jaarverslagen toegestuurd: het 'clubblad', om met secretaris Jan te spreken.
Na bekende punten als  ingekomen stukken en behandeling van de notulen van de ALV van september 2012, werden de prijzen uitgereikt. De feestvreugde werd enigszins getemperd door het feit dat slechts (zegge en schrijve) 6 clubleden aanwezig waren en 4 afwezig, waaronder twee prijswinnaars (!)

Vervolgens werd het verslag van de penningmeester goedgekeurd en de kascommissie werd dank gezegd.
Daarna werd, na de gebruikelijke discussie, besloten de contributie (weer) licht te verhogen bij de senioren.

Bij het chapiter functieverkiezing blijft alles bij het oude.

Ledenwerving en PR: elk jaar een wat droevig onderwerp: nu ook weer. De club heeft enkele leden verloren, doorstroming van de jeugd naar de senioren is er vrijwel niet tot helemaal niet en ook nieuwe leden zijn in de afgelopen jaren nu niet bepaald toegestroomd. De club hoopt het hoofd boven water te kunnen houden en hoopt eveneens dat bij de komende externe competitie het achttal maar vaak compleet zal mogen aantreden!
SC Ten Boer mag de handen dichtknijpen dat twee gastleden uit Usquert, net als vorig jaar, weer aan de onderlinge competitie gaan meedoen en die zodoende wat meer cachet geven.

Bij de rondvraag stelde Albert de datum van de algemene ledenvergadering aan de orde. Enkele jaren geleden is die van eind mei naar begin september verplaatst, juist om die leden die in mei steevast ontbraken, dan wel aan tafel te kunnen verwelkomen. 

Dat blijkt, na een aanvankelijk succes, tegen te vallen en daarom was Alberts voorstel die vergadering weer gewoon in mei te houden: voor het aantal aanwezige leden maakt het kennelijk niet uit, maar:

1) het seizoen kan eind mei meteen worden afgerond 
2) prijswinnaars hoeven niet maanden op hun prijs te wachten 
3) in september kan meteen de competitie beginnen.

Een duidelijke zaak!

Tot zover deze bijeenkomst. Volgende week de 1e ronde in de onderlinge strijd om het kampioenschap 2013-2014. De wedstrijdleider verwacht alle belangstellenden om 19.45 uur bij de loting. Zoals bekend vóór 18.30 uur afmelden bij verhindering (050-3022085).

Opgave 272

Wit speelt en wint! Hoe?

Stuur je antwoord uiterlijk vrijdag 6 september naar Alberts SchaakBlog! In het weekend van 7 en 8 september volgen dan de oplossing, partijdetails (dit keer met iets extra's) en ontvangen reacties.

Opsturen gaat het makkelijkst op de volgende manier:

1) Klik op 'comments' (rechts onder deze post); dan de oplossing intikken bij 'laat een reactie achter' met vermelding van je eigen naam (meteen onder de tekst).

2) Woordverificatie (gegeven woord overnemen in kadertje).

3) Kies een identiteit: overslaan.

4) Klik onderaan op 'anoniem' en je antwoord is 'in principe' geplaatst.

Jeugdschaak op de sportrecreade

Hallo Albert,
Verslag van de strijd om de Sportrecreade.
Roelof.

Vanmiddag hebben 18 schakers de opening van het schaakseizoen in Ten Boer bijgewoond. Hierbij 7 kinderen die nog geen lid zijn van de club. Winnaar van de sterkste groep werd Koen. Robin werd op onderling resultaat tweede. Allebeide kanonnen van het jeugdschaak scoorden 6 uit 7, Koen won de onderlinge partij. Verrassing van de middag werd Lindert. Hij werd derde en wist als enige Koen te verslaan. Een prestatie van formaat. Ook heel bijzonder: als Remco in zijn partijen tegen Gerbrich en Lindert niet in totaal gewonnen stand op tijd had verloren, was hij derde geworden. 

In de tweede groep was Jarno afgetekend de beste. Hij hoefde alleen een half punt aan Marten Wester af te staan. Tweede werd Mieke, die de onderlinge partij van Wouter won. Allebeide drie punten.

In de groep met beginners hebben we een aantal wedstrijden gespeeld met de loop van de stukken. Hier won Niek Prins voor Jasper Bolhuis en Brian Schuls. Sem ter Harkel, met zes jaar de jongste deelnemer, viel net buiten prijzen, maar ik was erg onder de indruk van zijn spel. Hij heeft al veel van Wouter geleerd. Om half vier was de prijsuitreiking. 

Lemee Reuver wist als een van de weinigen het retroprobleen op te lossen en won deze prijs. 

Hierbij het retroprobleem Wit is aan zet. Vraag 1: wat was de laatste zet van zwart? Vraag 2: wat was de zet die wit hiervoor deed?

Herinnering jeugdschaak

Beste schakers en ouders,

A.s. zaterdag is het jeugdschaaktoernooi van de sportrecreade: 13.30 uur in het Buurhoes. Deelname € 1,- bij opgave op 31 aug of bij Roelof. Gratis via de flyer op school.

Voor groep 2:

Graag reactie op:

1. NJC, uiterlijk 6 september (tot nu 5 deelnemers)

2. extra training, graag voor 1 september (tot nu 8 deelnemers, waarvan 3 uit Ten Boer)

Gr. Thea Heersema

Nieuw seizoen voor jubilerende Schaakclub Ten Boer

Onderstaand bericht is in enkele regionale kranten ver-schenen, of gaat nog (BuurContact) verschijnen:

Op dinsdagavond 3 september a.s. houdt SC Ten Boer zijn jaarvergadering en op 10 september begint de club (die opgericht is in 1948 en dus nu 65 jaar bestaat) met de onderlinge competitie aan zijn 66e seizoen. Intern wordt gespeeld om het clubkampioenschap en om de snel-schaaktitel. Clubkampioen 2013 is Klaas Dijkhuizen geworden. In de externe competitie speelt de club in de 1e klasse van de NOSBO (Noordelijke Schaakbond), waarin vorig seizoen een gedeelde 5e en 6e plaats werd bereikt. Ook zal worden deelgenomen aan de NOSBO-bekercompetitie. 

Geschaakt wordt in ontmoetingscentrum Buurhoes, iedere dinsdag vanaf 19.45 u. Het seizoen duurt van september tot en met mei. Nieuwe leden zijn altijd welkom! Het is mogelijk om enige tijd vrijblijvend aan de competitie mee te doen. Inpassing in het competitieschema is het hele seizoen door mogelijk, met compensatie voor gemiste ronden. Inlichtingen bij Albert Prins (050-3022085), Jan Pilon (050-3022480) of Klaas Dijkhuizen (050-3023474). Op albertsschaakblog.blogspot.com (Alberts SchaakBlog) kan iedereen het wel en wee van de club (vanaf seizoen 2006-2007) op de voet volgen. Ook worden er op het weblog regelmatig schaakopgaven geplaatst, met de mogelijkheid een eigen oplossing op te sturen, die vervolgens wordt vermeld en besproken. 

De jeugdafdeling (zo'n 30 leden!) zal op 6 september weer beginnen, voorafgegaan door het jeugdschaak op de sportrecreade in Ten Boer, op 31 augustus. De jonge schakers krijgen les in verschillende groepen van 15.30 tot 18.00 uur volgens de Stappenplanmethode. Jeugdkampioen werd afgelopen seizoen Finn van Pijkeren en Robin Bruins viel op door een 3e plaats in de Grand Prix voor jeugdschakers. Inlichtingen bij jeugdleider Roelof Kroon (050-3024718).

Start jeugdschaakclub Ten Boer

Mail van Thea, Monique, Roelof en Jan:

Beste schakers en ouders,

We hopen dat jullie een goede vakantie hebben gehad. Binnenkort begint het schaakseizoen weer. We hopen dat jullie er zin in hebben. Er is ruimte voor een aantal nieuwe leden, dus als je iemand kent die wil komen kijken, neem hem/haar dan mee.

In deze mail informatie over de clubmiddag en de komende toernooien. Tevens is het de bedoeling een extra training te organiseren op de vrijdagavond. Graag ontvangen we reacties van met name de schakers uit de 2de groep op de voorstellen.

Start clubmiddag: 6 september.

Indeling:

15.45-16.45 uur: Groep 1

16.45-17.15 uur: Les uit de stappenboekjes voor de schakers  uit groep 2 die dit willen.

17.15-18.15 uur: Groep 2: week 1 en 3: Rapid 2 partijen 15 min pp; week 2: 1 partij 30 min pp; week 4: snelschaken, doorgeefschaak, RDC, bughouse etc.

31 augustus: Toernooi sportrecreade aanvang 13.30 uur, voor alle kinderen uit Ten Boer en alle leden van de schaakclub (vooral ook groep 1).

Opgeven via flyer van school of verkrijgbaar in zwembad, dan gratis. Opgave bij Roelof of op 31 aug.: 1 euro

7 september: Stappenkampioenschap Nosbo, zie NOSBO-site. Opgave bij mij voor 6 september 18 uur.

28 september: GP Ten Boer; onze eigen GP, we hopen dat jullie zoveel mogelijk meedoen.

Voor Groep 2:

NJC: teamwedstrijden  1/mnd op vrijdagavond op wisselende plekken. Langere partijen met noteren, net als vorig jaar. Heel leerzaam. Denk erover na of je (weer) mee wil doen. Opgave graag z.s.m. bij Roelof of mij. Kosten 5 euro/seizoen. We mikken op 2 teams.

Training op vrijdagavond.

Indien er voldoende belangstelling is organiseren we samen met Scepu 1/mnd een training op de vrijdagavond, met aansluitend een competitie. Zie de bijlage hieronder. Graag z.s.m. opgeven, zodat we weten of het door kan gaan.

Met vr. groeten,

Roelof, Jan, Monique en Thea

Seizoen 2013-2014: Schaaklessen voor gevorderde en gemotiveerde jeugdschakers.  

Jeugdschaak ScepU en Sc Ten boer verzorgen het     komend schaakseizoen het volgend trainingsaanbod: 10 schaaklessen in combinatie met een volledige schaak-competitie voor gevorderde jeugdschakers (rating vanaf 750 of stappenmethode vanaf stap 3). 

Maandelijks (vrijdag 19.30 – 20.30 uur) vinden de lessen plaats in Ten Boer of Usquert, en worden gegeven door Peter Bodewes. Peter is in het schaakcircuit bekend van door hem gegeven schaakcursussen en workshops en door hem georganiseerde trainingsweekeinden. 

Peter Bodewes

Peter schaakt bij Sc Haren (clubkampioen 2012-2013) en bij schaakclub de Spassky's. Afgelopen seizoenen trainde hij onder andere de Harense jeugdtalenten Marton Bax en Thomas Hiemstra (rating nu 1649).

De lessen vormen samen een volledige cursus en bestaan naast theorie ook uit huiswerkopgaven. Na de les wordt op de lesavond van 20.30 uur tot 21.30 uur door alle deelnemers gedurende het seizoen een volledige competitie afgewerkt (30 min. p.p.p.p. en verplicht noteren). 

In de periode tussen de maandelijkse lessen door kan op de eigen schaakclub aandacht worden besteed aan bijvoorbeeld analyse van de gespeelde partij of het maken van de huiswerkopdrachten. De kosten voor deelname aan de lessen icm de competitie bedragen 40 euro, de lessen gaan door na aanmelding van minimaal 10 kinderen. Data schaaklessen (er is rekening gehouden met de speeldata van de NJC-competitie):

les 1. 20 september 2013

les 2. 11 oktober 

les 3. 1 november 

les 4. 20 december

les 5. 12 januari 2014

les 6. 7 februari 

les 7. 7 maart 

les 8. 11 april 

les 9. 9 mei 

les 10. 6 juni 

Aanmelden voor 1 september bij Roelof Kroon (rm.kroon32@gmail.com) of Erwin Kok (kok.e@hotmail.com)

Philippe Geluck

'Gevulde boekenkast uit de gratie'

In de Volkskrant van donderdag 8 augustus 2013 staat alweer zo'n droevig stemmend artikel, waarin de auteur nodig de ondergang van het boek moet aankondigen, nee bijna verwelkomen.

Het betreft een stukje van verslaggeefster Kaya Bouma met als titel de stoere slagzin die ik hierboven ook als titel van mijn reactie heb gekozen.

Al eerder heb ik op mijn weblog geschreven over mensen die niet kunnen nalaten van de daken te roepen dat ze bezig zijn hun boekenbezit rigoureus uit te dunnen, of liever nog: weg te gooien. Graag verwijs ik naar het besluit van internetdeskundige Francisco van Jole over zijn beslissing alle boeken uit zijn huis te verbannen en hoe Gerrit Komrij daarop reageerde. Ik heb een en ander samengevat en licht becommentarieerd in Boekenkast en e-reader.

Met als ondertitel Oude (Albert: mag het ook 'Oud' zijn?) boek wacht vaak treurig lot neemt Kaya enkele thema's door. Ik geef ze één voor één aan, met enig commentaar. Even heb ik nog overwogen om geen uren in een reactie te steken, maar aangezien ongeveer iedere zin uit Kaya's artikel smeekt om tegengas kan ik niet anders.

Eerst nog even een in forse letters weergegeven stelling boven het artikel: Boekenbezit is uit en door het verdwijnen van tweedehandsboekwinkeltjes rest vaak slechts de papiercontainer. Is er toch nog een tweede leven voor een oud boek? 

Bij wie is boekenbezit eigenlijk uit? Waarschijnlijk bij die mensen die nooit (veel) voor lezen hebben gevoeld. Kees Fens stelde al eens dat 30% van de Nederlanders nooit een boek leest en nog eens 30% soms (zeg maar bijna nooit). Dan hebben we al heel wat landgenoten gehad. Mensen die wel iets in lezen zien en op hun tuinterras niet uren recht voor zich uit zitten te staren tot het tijd is om een borrel en een bakje pinda's tot zich te nemen, zullen hun boeken als een mooi bezit beschouwen, waarvan ze niet snel afstand zullen doen. Kortom: boekenbezit is niet zozeer uit, maar is bij veel Nederlanders nooit in geweest. Verder verdwijnen misschien hier en daar boekwinkeltjes in fysieke vorm, maar boekenverkoop via het Internet is meer in dan ooit: bij Boekwinkeltjes zijn ruim 7 miljoen (!) boeken te koop en dat betekent niet zozeer dat iedereen dolgraag van zijn boeken af wil, maar vooral dat er heel veel belangstelling voor is! Deze website loopt als een trein en dagelijks komen er digitale boekwinkeltjes bij. Nogal vreemd als boekenbezit uit zou zijn!

In het begin van het artikel maken we kennis met de heer Van Paridon (70) die in een tweekamerappartement woont en daar gezelschap heeft van 2.000 boeken, waarvan een deel in op elkaar gestapelde Albert Heijndozen. Sinds kort is hij begonnen ze naar de papiercontainer te brengen. "Het ras boekhandelaar sterft uit," weet hij te melden. "Ik ben geen 20 meer," zegt hij verder.

Persoonlijk denk ik dat 'boekhandelaar' geen 'ras' is maar een beroep, maar dit terzijde. Verder weet ik niet wat je leeftijd precies met boekenbezit te maken heeft. Als je goede boeken hebt, die iets voorstellen, zie ik niet in dat je daar genoeg van krijgt als een dagje ouder wordt. Misschien is het tegenovergestelde wel het geval! Wel kan ik me voorstellen dat je van bepaalde boekwerkjes genoeg krijgt en ook is naar mijn idee de staat waarin boeken verkeren van belang. Op deze punten wordt in het onderhavige artikel in het geheel niet ingegaan. Als je al je boeken naar de versnipperaar brengt, stelt je collectie ook niet zoveel voor, heb ik zo het bange vermoeden. Ik kom hier later nog even op terug.

Polare- voorheen De Slegte- wijst de helft van de binnengebrachte boeken de deur. Kringloopwinkel Vindingrijk uit Den Bosch verkoopt haar boeken zelfs per kilo.

Even twee losse kreten uit het artikel. Dat Polare de helft van de aangesleepte boeken niet wil hebben begrijp ik volkomen. Een groot deel van wat men daar aangeboden krijgt is namelijk bagger en daar kunnen de mannetjes van Polare geen winst op maken. Dat kringloopwinkel Vindingrijk de boeken per kilo verkoopt: hoe enorm 'vindingrijk' moet je zijn om op dat idee te komen? Het doet me denken aan veel advertenties van (nog steeds!) vreemd bezig zijnde supermarkten, waarin een kilo kip (uiteraard plof-) voor een schijntje wordt aangeboden. Met andere woorden: het gemiddelde gehalte van de Vindingrijk-boeken zal niet beter zijn dan het kippenvlees van eerdergenoemde grootgrutters: beroerd. Kiloknallers, niet alleen dus met kip, maar ook met boek.

Nu een hele sterke van Kaya: Schrijver en cabaretier Kees van Kooten dropt inventief (Albert:!) sinds twee jaar iedere avond een stuk of tien boeken bij willekeurige mensen door de brievenbus.

Dit moet onzin zijn, ofschoon ik bij de ingezonden brieven in de Volkskrant vergeefs naar een reactie heb gezocht. Daarom geef ik die zelf maar. Kees zou dus in twee jaar tijd 365x2x10= 7.300 boeken hebben weggegeven door IEDERE avond op de fiets te stappen (want je wilt uiteraard niet steeds dezelfde buren lastigvallen met je scheefgelezen boeken) en zijn tien werkjes te droppen. Twee vragen: hoeveel boeken heeft Kees eigenlijk en hoeveel jaar denkt hij hier nog mee door te gaan? Ik begin te geloven dat hij, net als Van Paridon, iets te onbesuisd heeft aangeschaft.

Dan passeren zowaar enkele methoden de revue waarmee boeken een tweede leven tegemoet kunnen zien: Bookcrossing (waarbij miljoenen gelabelde boeken over de wereldbol zwerven en door hun eigenaars gevolgd kunnen worden) en My Little Library, waarbij mensen een kastje aan hun huismuur hangen, waarin voorbijgangers boeken mogen brengen en ruilen.

My Little Free Library (met deurtje). Bron: Library Journal, 18/09/2012.

Afgezien van het feit dat het volgens mij voornamelijk halen zal worden, weer enkele puntjes:

1) leuk, steeds vreemde lieden in je tuin; 2) de boeken staan dus buiten in weer en wind (ik neem tenminste niet aan dat ze ieder avond zorgzaam naar binnen worden gebracht). Het zal dan snel met ze afgelopen zijn (ondanks grappige dakjes en deurtjes) na een paar regenbuien. Mevrouw Waslander uit Bergen staat op de foto als geslaagde eigenaresse van een My Little (Free) Library, waarin ik (hierbij terugkomend op het gehalte van de boeken) voor zover de titels te lezen zijn, alleen thrillers en oorlogsboeken kan ontdekken: Konsalik: Zij vielen uit Gods hand; Brokken: Vergelding; Berthold: Malmédy; Higgins: Het goud van de IRA enz. Veel afwisseling is er niet en ook betreft het geen boeken die je je leven lang zou willen bewaren. Dat is ook niet erg, maar scheer dan niet alle boeken over één kam door te stellen dat boekenbezit uit is. Bewaren of niet bewaren hangt ook samen met de inhoud: ('vluchtig') vermaak: wellicht niet bewaren, contra bijvoorbeeld ('duurzame') literatuur: waarschijnlijk wel bewaren.

vluchtig of duurzaam?

Maurice Nieuwland van bol.com zegt dat steeds meer mensen hun tweedehands boeken te koop aanbieden. "Vaak kunnen ze er meer voor krijgen dan ze vooraf verwachten."

Vreemd, die goede opbrengsten in een tijd waarin geen belangstelling meer voor boeken is! Het lijkt dus wat mee te vallen.

Albert Overzet van Polare denkt dat misschien de boekenmarkt een heropleving krijgt door de jeugd, "waarvan sommigen toch een beetje warrig raken van al dat gedownload."

Ik hoop niet voor de boeken dat hun redding afhankelijk is van warrige jongeren. Laat ze maar lekker downloaden (Pirate Bay?), (veel) lezen doen ze toch niet.

Aan het eind van het artikel duikt de heer Van Paridon weer op. "Vanavond loop ik gewoon weer naar de papierbak. Het boek was papier en wordt papier."

Het mankeert er nog maar aan dat hij zegt: "Stof zijt gij en tot stof zult gij wederkeren." Als ik hem was zou ik in ieder geval de Albert Heijndozen niet weggooien: wie weet wat je daar nog voor nuttige dingen mee kunt doen! Handig bijvoorbeeld om oude boeken in te bewaren...!

Kort samengevat: door het artikel zijn we niets wijzer geworden. Het komt er gewoon op neer dat mensen die niets met lezen hebben in de toekomst nog steeds, net als nu, alleen maar televisie kunnen en zullen kijken en dat zij die wél lezen en die, het zal toch niet waar zijn, misschien wel een mooie boekencollectie hebben opgebouwd, die, als ze een beetje hun verstand gebruiken, zeker niet van de hand zullen doen. Wie weet kopen ze er af en toe een boek bij, je weet het maar niet! 

Tot slot een opmerking van iemand die op het Internet reageert op een artikel over de Amerikaanse schrijver Ray Bradbury, die voor de mensheid een aanslag op boeken en kennis in het algemeen in het verschiet zag en daarvoor, wat ik maar 'voos vermaak' (allerlei tv-shows!) zal noemen, in de plaats zag komen: "We are living in a mix of 1984, Brave New World and Fahrenheit 451."

Je zou bijna zeggen dat hier een kern van waarheid in zit, maar toch: we houden hoop en gaan gewoon door met lezen. En één ding doen we zeker niet: uit pure wanhoop of gekweld door quasi-moderne denkbeelden boeken naar de papiercontainer brengen of in het donker bij anderen in de brievenbus deponeren.

P.S.

Ik kan niet nalaten even kunsthistoricus Huub Mous te citeren:

Hoezo ‘Gevulde boekenkast uit de gratie'? De Volkskrant zit er weer eens helemaal naast. Boeken dumpen, dat is iets voor die overjarige yuppen die niet meer weten waar ze het zoeken moeten.